Có phải Chiêm tinh là Chuyện Bịa?

Mới vừa đây, khi truyền thông đổ dồn sự quan tâm vào Nhật thực Toàn phần ngày 21 tháng 8, tôi đã xem Chuck Todd, người chủ trì chương trình Gặp Báo giới Hằng ngày (Meet the Press Daily) trên kênh MSNBC, thực hiện một phân đoạn ngắn về chiêm tinh. Ông Todd mở lời bằng việc nói một thứ gì đó (thuật lại theo diễn giải của tôi) về “Chuyện Bịa có thực – không phải là dạng trực tuyến khác của phong trào Alt-Right, mà là một chuyện bịa có hàng triệu người nghe theo dù có như thế nào đi chăng nữa.” Sau đó ông ta tiếp tục bỡn cợt bông phèng về chiêm tinh (thứ mà ông hiển nhiên tin là chuyện nhảm nhí), như thể bất kỳ khán giả “thông minh” nào cũng sẽ đồng ý với mình.

Là một chiêm tinh gia chuyên nghiệp đã 44 năm cho 67 năm cuộc đời, tôi biết cách trơ lì khi văn hóa chính thống bác bỏ môn học của mình như một thứ rẻ tiền không hơn không kém. Tôi đã từng thấy, nghe, và đọc những lời chỉ trích gắt gao trước đó – hết lần này đến lần khác – quá thường xuyên để tôi còn có thể ngạc nhiên được nữa.

Những gì tôi muốn hồi đáp không phải là sự tức giận của mình. Không đâu, mà khá là ngược lại. Tôi cảm thấy mình khá hiểu cho góc nhìn của Todd (và của những người khác). Trên thực tế, tôi đã dành rất nhiều thời gian trong thời gian làm chiêm tinh gia của mình để hỏi bản thân câu hỏi tương tự: Tại sao chiêm tinh KHÔNG PHẢI chỉ là thứ nhảm nhí, câu view?

Ý của tôi là, thôi nào, tại sao nó không như thế? Xét qua mệnh đề chủ chốt của chiêm tinh hiện đại – tức là là vị trí rõ ràng của các thiên thể được nhìn từ nơi và vào lúc một người chào đời một cách nào đó tương ứng với (và có thể xác định được) những đặc điểm gốc rễ trong tính cách người đó; và thông qua những chu kỳ đang diễn ra, còn ước đoán cụ thể được những biến đổi quan trọng trong hành trình sống của họ? Không phải bất cứ một người duy lý nào cũng sẽ kết luận hợp lẽ rằng đây là một kiểu luận đoán thần kỳ, nếu không muốn nói là hoàn toàn mất trí sao?

Tôi không phải và chưa bao giờ là một “chân tu” trong chiêm tinh học. Thực ra, tôi là một người có ác cảm được chuyển hóa. Năm 1970, lần đầu tiên tiếp xúc với chiêm tinh, tôi đã nhìn nó với một sự quan ngại sâu sắc.

Năm đó, tôi đang sầu não trong mối tình đầu hệ trọng của mình (tên ngốc nào bảo một mối tình lãng mạn cũng như một thú vui?), và vào một ngày, người mà tôi mê đắm đã hỏi tôi – hoàn toàn mang ý bâng quơ – rằng không biết bản đồ sao của chúng tôi liệu có “hợp nhau.” A, đó chính là sự mê say tôi cần cho động cơ thúc đẩy về sau (chính nó, chính nó). Tôi trả lời rằng mình sẽ tìm ra.

Ban đầu, tôi dự định tìm ai đó trong thị trấn trung học miền trung tây của mình có thể lập được bản đồ sao của tôi và cô ấy, nhưng trong bốn người tôi gặp không ai khiến tôi tin tưởng cả. Người đầu tiên là một cô gái hippi, cổ nói những thứ như, “Ô, vậy anh là Thiên Yết. Tránh xa tôi ra!” Ừm, loại. Người thứ hai là một tên đầu to mắt cận chuyên toán chung ký túc xá với cặp kính gọng sừng và một miếng bìa bảo vệ vắt trên túi, hắn ta bị mê hoặc bởi cơ chế vũ trụ của chiêm tinh nhưng không thể diễn giải một bản đồ sao vì phải bảo vệ linh hồn của mình. Gạch luôn tên hắn. Người thứ ba là một “người thành thị,” một phụ nữ lớn tuổi đã từng theo Thông thiên học và sống trong một ngôi nhà toàn rèm cửa màu tối, hương trầm, và các miệng máng xối hình đầu người theo kiểu Gothic. Vâng, đánh hụt ba lần, mời bạn về chỗ.

Đó vẫn còn là năm 1970, và tôi là một thành viên có vị thế tốt trong nhóm tiểu văn hóa phi chính thống đang ươm mầm của thế hệ mình. Tôi nói với bản thân, “Không thể kiếm được gì nhiều về cái môn chiêm tinh này, mình sẽ chỉ tự học lấy nó vậy.” Vậy nên, tôi ghé xuống tiệm sách huyền học tồi tàn trong khu địa phương và mua những quyển sách cần thiết – lịch thiên văn, bảng các nhà và logarit để vẽ bản đồ sao, sách giáo khoa, vân vân.

Sau một vài tuần đọc hiểu cộng thêm 16 giờ thử thách, tôi đã lập được bản đồ sao của cả tôi và người yêu dấu. Trang bị thêm một vài đầu sách diễn giải về bản đồ sao gốc, tôi đã bắt đầu việc “đọc bản đồ sao” tạm thời của mình.

Tôi hoàn toàn nghĩ mình sẽ chẳng tìm thấy gì ngoài những thứ bỏ đi – những phần nào đó trong các “đặc điểm” không khớp với những gì tôi biết về chúng tôi. Nhưng thay vào đó, tôi bị sốc với những gì mình tìm được. Ngay cả khi chỉ có những diễn giải mì ăn liền về hành tinh trong cung, nhà, và các góc hợp (những thứ thực sự chỉ ở mức căn bản sơ sài của chiêm tinh học, nhưng cũng cố làm phức tạp như mọi quyển sách diễn giải khác, và cho ra một hệ thống rắc rối đến lạ lùng), bản đồ sao của tôi và nàng đều phản ánh đúng con người chúng tôi lúc đấy với độ chính xác đến không ngờ. Wow! Bản đồ sao của nàng tương xứng một cách kì quái với những gì tôi biết về nàng sau bốn tháng dõi theo dai dẳng, và bản đồ sao của tôi “biết” những bí mật về tôi mà chỉ mình tôi biết. Quan trọng hơn hết, những diễn giải bản đồ sao của tôi và nàng khác biệt nhau như ngày và đêm. Chúng thậm chí không giống với những thông tin chung chung có thể áp dụng cho bất kỳ ai. Chúng vừa cụ thể, vừa chính xác cho cả tôi và nàng.

Phản ứng đầu tiên của tôi là chết lặng. Làm sao có thể thế được? Làm sao cái hệ thống ngớ ngẩn này có thể bóc tách được con người chúng tôi? Lúc ấy tôi không thể biết được câu trả lời, nhưng tôi đã bắt đầu hỏi tất cả bạn bè của mình về ngày sinh của họ – ngày tháng năm, thời gian, địa điểm – để xem rằng liệu bản đồ sao của họ có cái nhìn sâu sắc và gợi mở về họ như trường hợp của tôi và nàng không.

Đó là khởi đầu của những gì mà trong vòng ba năm sau trở thành, e hèm, “nghề nghiệp” của tôi như một chiêm tinh gia. Nó có chút giống như lấy một đồng xu ra từ trong túi – chỉ một đồng xu thôi, không phải chuyện gì to tát, chỉ là một phần mười đô la – và vô tư lự đi mua một tấm vé tàu lượn. Tuy nhiên, một khi đã bước lên, tôi không thể rời xuống cho đến khi chuyến tàu kết thúc. Và ngay cả bây giờ, sau gần nửa thế kỉ, nó vẫn chưa kết thúc. Chuyến tàu vẫn cứ đi, qua những quanh co khúc khuỷu, qua những thịnh vượng gian nan.

Có những khi, chuyến đi cực kì hứng khởi. Tôi vươn cao hai tay và hét lên “Wheeee!” khi chuyến tàu lượn nghiêng mình nhào xuống và rẽ ngang. Có những khi, chuyến đi không mấy là vui vẻ. Thi thoảng, tôi buồn nôn đến kinh dị và mửa cả ruột ra cạnh bên. Nhưng chuyến đi vẫn tiếp tục, và phần lớn thời gian, tôi chỉ lơ lửng giữa không trung.

Từ “chiêm tinh” có nghĩa đen là “lý lẽ của các vì sao”, thứ có thể được tổng kết bởi câu, “Trên sao, dưới vậy.” Chiêm tinh học cho rằng nếu hiểu theo phép ẩn dụ, bầu trời là một sự phản ánh chính xác về sự sống trên trái đất. Niềm tin chủ chốt đó vừa thuyết phục một cách huyền ảo, vừa phóng đại một cách kinh hồn.

Rõ ràng, sự sống trên hành tinh này liên quan đến cơ học của hệ mặt trời. Chúng ta có thể nói rằng nó “được định hình”, nhưng cụm từ đúng hơn sẽ là “hài hòa với.” Thời gian luân phiên giữa ngày và đêm bởi hành tinh của chúng ta xoay quanh trục của nó, chu kỳ hằng tháng của mặt trăng bởi quỹ đạo của nó quanh trái đất, cùng với sự tịnh tiến hằng năm của mùa là những nhịp điệu vô cùng thiết yếu.

Lấy ví dụ, một nhà nghiên cứu tên Brown ở Đại học Chicago tiến hành thí nghiệm với một số loài trai sống trên cát và bùn mỏng ở bờ biển Massachusetts. Mỗi ngày khi thủy triều dâng, con trai mở vỏ của mình ra vào đúng khoảnh khắc để nhận những sinh vật phù du và những sinh vật nhỏ khác mà sóng biển mang vào làm thức ăn. Khi thủy triều rút xuống, chúng ngậm vỏ lại để bảo vệ mình. Giáo sư Brown đã tới bờ biển Massachusetts và thu thập một mẩu thử là trai còn sống, sau đó ông bay đến Chicago và đặt chúng trong môi trường phòng thí nghiệm mà ông đã xây dựng để tái tạo lại môi trường sống của chúng ở bờ biển Massachusetts. Trong vòng hai ngày, con trai đã điều chỉnh giờ mở và khép vỏ hệt như lúc thủy triều lên cao và xuống thấp, ngay cả khi không có thủy triều nào ở Chicago.

Brown kết luận rằng DNA của con trai cho phép chúng cảm nhận đúng và chính xác lực hấp dẫn của Mặt trăng và tự động khép mở vỏ của mình trong sự hài hòa hoàn hảo với thủy triều lên và xuống.

Vâng, được thôi. DNA thật tuyệt diệu, động vật thông minh hơn chúng ta nghĩ, và sự sống trên trái đất được kết nối với trời cao. Tất cả những điều này là khoa học một cách nghiễm nhiên. Nhưng còn toàn bộ sự vụ về những đặc điểm trong tính cách cá nhân con người? Còn thời điểm của những sự kiện ít hoặc không có liên quan đến quá trình sinh học cơ bản, như sao Thổ hồi vị hoặc hàng trăm chu kỳ quan trọng khác hoạt động trong chiêm tinh đánh dấu những bước chuyển đáng kể trong hành trình sống của chúng ta? Làm sao bản đồ sao của chúng ta có thể phát lộ được điều đó?

Tôi không biết. Ồ chắc chắn là, tôi đã đọc, nghe, và thậm chí đã dạy tất cả những phép loại suy và ẩn dụ, tất cả những lý thuyết cố gắng giải thích vì sao chiêm tinh là có thật. Nhưng tôi không thực sự hiểu tại sao hay như thế nào mà nó hiệu quả. Những gì tôi thực sự biết chính là khoa học không đủ năng lực để “chứng minh” hay “bác bỏ” thứ chiêm tinh mà tôi đã diễn giải cho khách hàng để tạo nên kế sinh nhai khiêm tốn của mình trong hơn 40 năm qua. Với nền tảng học thuật xây dựng trên tư duy phân tích và khoa học tự nhiên, sau đó miệt mài trong tâm lý học, cộng thêm việc tiếp xúc với các hình thức tôn giáo và tâm lý từ cả phương đông lẫn phương tây, khiến mọi thứ hiển nhiên với tôi ngay từ lúc ban đầu – lúc tôi nhìn bản đồ sao của mình và của nàng lần đầu tiên vào năm 1970 – rằng chiêm tinh học không ăn khớp với bất kỳ khuôn tham chiếu thực tế nào. Tôi có thể nhìn thấy từ đầu rằng chiêm tinh sẽ không giỏi dung hòa bản thân mình với sự khắt khe của nghiên cứu điều tra khoa học.

Tôi muốn nói rằng chiêm tinh không phải là khoa học, nó không thuộc về địa hạt đó, và sẽ không chuyển hóa dễ dàng hoặc hiệu quả vào những giới hạn và điều khoản của khảo nghiệm khoa học. Nếu ai đó muốn chứng minh hay bác bỏ chiêm tinh thông qua khoa học hoặc nghiên cứu thống kê, họ sẽ đối mặt với một nhiệm vụ bất khả thi và gần như không thoát khỏi kết luận sai lầm. Nói cách khác, chiêm tinh học là một con quái vật thoắt ẩn hiện.

Từ bản chất và trong áp dụng thực tế, chiêm tinh học thiên về nghệ thuật nhiều hơn là khoa học, những góc nhìn của nó khởi phát (thường là không dễ chịu lắm) từ nhiều môn học khác nhau và nhiều cách tiếp cận khác nhau đến thực tế. Thi thoảng, chiêm tinh tao nhã và có thể thông tri. Đôi khi, nó mờ mịt và huyền bí đến phát cuồng. Không như khoa học, thứ thực sự khá non trẻ, chiêm tinh học có thể được truy nguyên từ xa xưa trong lịch sử nhân loại, đến nỗi nguồn gốc của nó bị lạc mất trong sương ảnh của thời gian. Hệ quả là một vài quy tắc chiêm tinh cổ xưa trở nên kì quặc với thời đương đại, trong khi một số ẩn dụ và suy diễn hiện đại hơn của nó lại quá đỗi thuận tiện và dễ dàng.

Một điểm đáng lưu tâm quan trọng khác chính là bản đồ sao không cất tiếng. Chúng chỉ ngồi lì đó trên trang giấy in hoặc màn hình LCD như một mạn đà la biểu tượng. Con người phải diễn giải những biểu tượng đó thông qua ngôn ngữ viết hoặc nói, và một khi bạn bắt đầu làm chuyện đó, hãy dè chừng! Bạn đang gạn lọc một hệ thống nguyên mẫu thông qua tất cả những lỗi lầm và sai sót của bản tính con người, và điều đó có thể (cũng như thật sự) dẫn đến tất cả các mối lụy phiền. Bạn nên cẩn thận khôn cùng về những gì bạn nói với tư cách là một chiêm tinh gia, hoặc những gì bạn tin với tư cách là môn đệ hay khách hàng.

Cách mọi người thường suy nghĩ về cuộc đời của họ và những vấn đề mà họ muốn giải đáp thường không tương đồng tí ti nào đến ngôn ngữ của bản đồ sao – một hệ hình hoàn toàn khác. Theo một nghĩa nào đó, chiêm tinh học buộc ta nhìn đến đời sống của một người dưới con mắt khác hoàn toàn.

Lại còn sự khó khăn khi ngôn ngữ biểu tượng của chiêm tinh không giống với ngôn ngữ hằng ngày của tiếng Anh. Cách mọi người thường suy nghĩ về cuộc đời của họ và những vấn đề mà họ muốn giải đáp thường không tương đồng tí ti nào đến ngôn ngữ của bản đồ sao – một hệ hình hoàn toàn khác. Theo một nghĩa nào đó, chiêm tinh học buộc ta nhìn đến đời sống của một người dưới con mắt khác hoàn toàn.

Hơn thế nữa chính là sự phức tạp phi thường của bản thân hệ thống chiêm tinh. Chiêm tinh gia Marc Edmund Jones – một nhân vật quan trọng trong sự phục hưng của chiêm tinh học vào giữa thế kỉ 20 – đã định danh chiêm tinh học như là “một môn học về mối quan hệ của mọi thứ đến mọi thứ khác,” và đó là một định nghĩa khá chuẩn xác. Bất kỳ một bản đồ sao nào đều chứa đựng đủ thông tin nhờ vào sự tương tác của các biểu tượng để lấp đầy vẹn toàn vũ trụ. Để bóc tách được thứ ngôn ngữ biểu tượng mênh mông không tin được này, phải cần đến một sự tinh thông để biết những gì cần tập trung, những gì cần xem nhẹ. Vì mọi thứ đều chỉ là diễn giải, nên dù chúng ta có nỗ lực hết sức mình để đạt được sự chuẩn xác, sai lầm vẫn là chuyện khó thể tránh khỏi.

Một bản đồ sao giống như một cái chòi hoặc phiên chợ khổng lồ, nơi đang diễn ra một trận giao đấu giữa các bên, với nhiều nhóm nhạc chơi nhiều nhạc cụ cùng lúc: giao hưởng cổ điển, rock’n’roll, múa hát dân ca Ireland, hợp xướng Bulgary, hát ballad rong, ca Vũ Kỹ Nhật Bản, bình ca, và nhiều thể loại không sao kể xiết. Đôi khi âm hưởng tổng thể ngân nga một cách tuyệt vời – thứ Âm nhạc của Vũ trụ. Đôi khi, nó là những tạp âm đinh tai nhức óc. Giải nghĩa một bản đồ sao (và dịch nó thành một thông tin thích đáng, hữu dụng, có thể hiểu được) đòi hỏi không chỉ kĩ năng và kinh nghiệm, mà còn cả cảm thức về sự cân đối và hài hòa. Như tôi đã viết trước đó, chiêm tinh nghệ thuật hơn là kỹ thuật.

Sau hơn bốn thập kỉ, tôi nghĩ mình đã nghe tất cả những tranh luận được đưa ra để phản biện hoặc tấn công giá trị của chiêm tinh. Nhiều lời tranh luận từ cả hai phía khá vững vàng, và vài lời tranh luận còn khá thuyết phục. Tuy nhiên, ở điểm này, mọi tranh luận đều trở nên mòn mỏi với tôi. Tôi không có hứng thú tranh cãi trong việc phản biện cho chiêm tinh, và những tranh luận bác bỏ nó hết lần này đến lần khác luôn cho tôi thấy trong những người kết tội chiêm tinh, số người hiểu nó thật sự là gì ít ỏi đến mức nào. Tuyệt nhiên, họ nghĩ nó là một trò lừa đảo, một chuyện vẩn vơ, một thứ giả mạo được lòe bán cho quần chúng ngây thơ, và họ tin rằng tất cả chúng ta, những người thực hành chiêm tinh chiêm tinh nếu không là những kẻ gian mưu thì cũng là những nghệ sĩ rởm. Nhưng sự phản đối mà bên phê bình khơi dậy để chống lại chiêm tinh thường rất chu đáo và đáng xem xét. Khỉ thật, cá nhân tôi cũng phản đối một vài thứ được cho là chiêm tinh.

Vì thế, không phải là tôi gạt bỏ tất cả những lập luận chống lại chiêm tinh. Chớ hề. Trên thực tế, tôi cố gắng đảm bảo rằng mình không rơi vào các cạm bẫy dẫn đến sự lạm dụng hoặc áp dụng sai chiêm tinh học. Nói theo cách ấy, thì chiêm tinh giống như là trò chơi gôn. Dù cho bạn là một tay chơi cừ đến thế nào, bạn cũng sẽ đánh bóng vào bẫy cát hoặc lỗ nước đôi khi, hay lỡ một cú đánh bóng cách xa hai feet. Như mọi môn học khác, chiêm tinh có thể rất đỗi tầm thường.

Điều kỳ diệu là, theo kinh nghiệm và ý kiến riêng tôi, chiêm tinh thật sự hiệu quả – không tuyệt đối và không hoàn toàn, nhưng đôi khi xác đáng đến sững sờ. Yếu tố “a-ha” trong chiêm tinh đôi khi có thể là khoảnh khắc đổi đời. Giá như tôi có thể hiểu được tại sao và nó hoạt động như thế nào, nhưng chiêm tinh luôn ẩn khuất như phần sửng sốt và uyên thâm trong Bí ẩn của Vạn Vật. Đối với tôi, như vậy là đã ổn.
__

Bill Herbst là một chiêm tinh gia chuyên nghiệp đã dành hơn 40 năm cho bộ môn này. Công việc chiêm tinh toàn thời gian của ông bao gồm cả tư vấn cá nhân, dạy học và viết sách. Các bài viết của ông bao quát từ chiêm tinh căn bản đến chiêm tinh vĩ mô, từ lý thuyết ứng dụng đến những chia sẻ giãi bày. Không trừu tượng siêu hình mà thẳng thắn câu văn, những bài viết của ông cũng hứa hẹn phát lộ ra những suy tưởng mới cho người vừa bước vào hoặc gắn bó đã lâu trên con đường chiêm tinh đôi khi mòn mỏi này.

__

Dịch từ Is Astrology Fake News? dưới sự cho phép của tác giả.

Copyright © Bill Herbst | Bản dịch © Saturn Cafe

Ảnh: Father John Misty. Ảnh bìa album I love you, Honeybear.